Kumin hi Sunday School ah, “Ka awm nghet ngai chuang lo, hming ka ziak lo mai ang,” ka ti ve ngawt a, nimin chu ka va in ziak leh hna hna a. Zirlaibu pawh ka nei lo reng bawk a. Vawiin zirlai pawh sawiho tur kha ka chhiar lawk ve lo a, Hruaitu in a chhiar chhuah chiah khan mitko ka lo san deuh awk.
A va ril ve, ka ti a. Political Sociology ah ka rilru a lut nghal a. Thesis tham lawih mahni rilrua lo luh dan anga han sawiho mai chu a uiawm lek lek anih hi, ka ti a. Ka va hrilh ruk sar sar ka laizawn te lah chuan an ngaihven lo dun nasa. An bu liam mai mai.
Ka ngaihtuah zui leh mai mai a. Tlai lampang ah chuan “Sorkar tha nei turin sorkar hruaitute nge pawimawh mipuite?” tih chu zawhna dik vak a niin ka hre ta chiah lo. Pawimawh zawk awm thei ngaiin ka hre ta lo a. Sociologist ho hi chu kan vague ṭhin a, kan thu hi a fin aiin a frustrating zawk mah mah ṭhin. Tunah pawh Sociologist ṭawngkam takin ka thutlukna chu: Mawhphurhna hran kan nei a, pawimawhna chin a in ang lo, tih a ni leh ta tlat pek. AVBT.
Bureaucracy lam kan ni bawk a, heti zawng lo chuan thil thlir a har a, ka thlirna pawh a zau em em tawk lo ṭhin. Bureaucracy – Mizoram ah chuan sorkar hnathawk kan ti awlsam mai a – ah chuan red tapism hi kan mutan a ni a. Hna thawh ṭhata thawh tam aiin ziakin a fel em, tih hi a pawimawh em em mai ṭhin a. Kan hun tam zawk pawh hetah tak hian kan hmang ral a. Mi thluak ṭha em em, red tape a tang, an full potential ang taka thawk chhuak thei lo an awm leh ṭhin. Mipuiin kan entawn te hi US ram te, capitalist economy dang te lo ni leh si ṭhin bawk sia, anni nen India sorkar hnathawk te min khaikhin pop hi chu a fuh ber lo ve ṭhin. Kan Pathian leh Kaisara te an dang ve tlat. Amaherawhchu, kan mutan chu red tapism ka ti nangin kan dawhkan luah lai kan inthlak fo a, kan hnathawh kum te kan lo hmang zo a, kan dawta mi te tan kan awm kher lo pawha sorkar kalphung a chawlh chuang lohna tur chuan ziah fel erawh chu a lo ṭul viau zel bawk si a. AVBTQ.
Democracy ram, inthlang ram kan ni a, sorkar hruaitute lu ber chu Sorkarna Chelhtu Thlan Lal te an lo ni a. Anni nen hian in hnimhnai takin hna kan thawk a, sorkarna an chelh a, an sorkar her dan azirin a hnathawk te kan kal a, an programme leh scheme te hlawhtlin theih dan tur bureaucrats ten kan ngaihtuah pui a. Sorkar hi Motor ni ta se, a hnathawk te chu engine, a driver chu Thlan Lal te an ni ang chu. Thlan Lalte zawk hi kan Zirlaibu in a sawi hi a ni em aw, ka ti a.
Chutiang a nih chuan mipuite aṭang tho a Aiawh thlan te an nih thin vangin sawi hran vak theih a nih ka ring lo a. Party hrang hrang ten an mi leh sa te an thehchhuak nachungin anni pawhin mipuite hneh thei tur, an vote an pek theih tur mi an thlang ve a. Chung mi te, keimahni zinga mi tho, kan aiawha rorel turin kan thlang ṭhin a. Midang an ni lo a, mipuite darthlalang lian ber chu kan Ram Hruaitu te hi an ni reng a ni.
Hitchhikers Guide to the Galaxy ah fiamthu in political leaders te hi class hran anga an awm tawh hial na society ah chuan leader te hi Daidep an ni a, mipuite chu Mihring an ni a. Mihring te chuan Daidepte chu an haw em em a, mahse an chunga rorel turin Daidep te an thlang ṭhin e, a ti a. Chuti te chu engatinge Mihring te chuan Daidep chu an thlan kher a, tih zawhna chu, “An thlan mai loh chuan Daidep ṭha lo ten ro an rel ang asin,” tiin a chhang leh mai bawk a. Cynical takin a nuihzatthlak ka ti ṭhin a. Ngaihtuahna pawh a ti kal thui ve duh fu.
Sorkar hi tunge? tih hi zawhna hmasa ni ta se, a chhanna pawh ngaihtuah a awlsam zawk ang em aw, ka ti a. Sorkar ṭha nei tur chuan keini society leh political system angah chuan lungthu pathum a dik a ngai: (alphabetical order in) mipui, sorkar hnathawk, sorkar hruaitute. Kan in khalh ngil tawn a, hnathawk theia kan in siam tawn a, hna kan thawh ho a ngai a ni.
Corruption kan ti a, kan do fo a. Midang tih atan kan phal lo a, keimahni tih atan chuan kan duh, an ti fiamthu ṭhin a. A dik em aw? Pawisa chungchang ah ni ta se, “sorkar pawisa” kan tih hi public money/mipuite sum tihin kan hriat chian hun chuan kan thik thu pawh a chhiat zual ka ring a. A hmanna leh hmangtu dik takin an hmang em, tih pawh kan chik zual a, kan zir peih ka ring. Hna chungchangah te ni ta se, sorkar laka kan dawn tur leh sorkarin min tihsak ngei ngei tur te hi kan zir chian a, kan hriatchian chuan tun ai hian hnathawk turin kan in tur nat ka ring. Lungthu pathum te hi sawi hran theih loh an ni. An pawimawhna ki a in ang tlat lo a, tu ber nge pawimawh ber tih zawhna hi zawhna kim a ni theiin ka hre lo a ni.
Sunday School zirlai ngaihtuah zelna atan chuan a Bible thu-hla ta chiam lo mai thei. Sociologist ho chu kan heti leh tlat ṭhin. AVBTQ+.
