Vawksa Man

Tlem laia vawksa man san khan Mizorama thil man fix dan min ngaihtuah nasat tir a. A ṭhenah Rs 450 (Rs 500 pawh a ni thuai ta bawk a) in vawksa kg 1 an zawrh laiin a ṭhenah chuan Rs 400 ti mahse a bukah 800gms te an han ti bawk a. A tu ber hi nge in bum hlawm aw, ka ti rilru deuh a. 

Mikhual neih ṭuma vawksa kg 3 siam duh laia a zuartuten kg 2.4 min buk sak tlat chuan lem deuhin “4kgs” (a takah chuan 3.2kgs) lei ngai ta kher lai kha a ho hi ka ti rilru khawp a. Ti to ve ta mai se, buk dik zawk se, rawngbawl a va dik duh zawk awm ve aw! Kan Mizo vawksa recipe ah “per kg” ah spices chuti zat tih a awm lo a ni mai pawh a, sap recipe hman dawn chuan recipe kan zawm dik thei lo der. Mahni inah buk leh turin buk lung leh bukna ka nei lo leh pek bawk nen AVBT.

Thil dang man pawh min ngaihtuah chhunzawm tir ta zel a. Choka hman thlai leh sa man loh theih lohin rilru ah a lang a. Mahnia khawsak inrel chuan thil man to hian min tih buai em em loh na chen a awm a. A quantity a tlem chuan thil man lo to hlek pawh ni se kham khawp a tlem tho a, ka uite bak chawm nei lo leh sorkara hlawh la tan chuan ka harsat phah em em hran lo a, chawhmeh man hi ka lo ngaihtuah lo ṭhin a. Ka rilru chawlh deuh lai leh Vawksa Man hike an intawng fuh zeuh vangin ka ngaihtuah ta chauh. Ka bazar hian, chhungrual tan chuan lei a har dawn anih hi, tih kha ka ngah ta. 

Interesting ka ti a. Silchar emaw Burma emaw lam aṭanga kan lakluh ang te hi lo to deuh hlek pawh ni se a awm a. Transportation Cost hi thil manah a bet lo thei lo a, kawng a ṭhat chiah loh phei chuan a lo sang ve deuh ṭhin a. Mahse tual thar si, to em em hi chu hriatthiam a harsa deuh. Kan la thar tam tawk lo anih hi, tih hi ka ngaihdan a ni zui ta a. Thar tam ila, a chhiat hlauh tham kan neih chuan thlai thar emaw forest produce ang te hi chu a man a tam em em thei lo. 

A rei deuh tawh nangin kum 2000 chho khan Roorkee, Uttaranchal ah theihai season ah chuan theihai hmin thlum ṭha kg 1 hi Rs 5 ten kan lei ṭhin. An thar tam bawk a, a loh theih loh. Thil chhe awlsam an ni a, thlai man chu supply/demand in a siam rem mai. Sorkar in upper limit a set ṭhin ve tho in ka ring a. Chutih laiin a zuartuten sorkar rate chauh an changchawi a, theihai man an hniam theih hauh loh chuan thlai thar paih vek a, pawisa a tlem emaw a tam emaw chan tawp kha a ni mai a. Thlai paih chhiat ai chuan Rs 5 te te pawh a ṭha zawk zel tho.

December 2025 khan Vairengte ah alu leh parbawr kan lei a. Alu hi a zat chiah ka hre tawh lo na in Aizawla kg 1 ka lei theihna zat in Vairengte ah kg 3 ka lei thei a. Parbawr hi kg 1 cheng 30 in ka lei a, Aizawl ka haw in kg 1 cheng 80 in ka lei a, Hnahthial ah khan ka hriat sual loh chuan cheng 120 in ka lei. A em em deuh e, ka tia. Transportation Cost hi chu thil awm a ni a, a tur ve reng pawh a ni. Mahse a over hret hi chu a awm a. Nutrition thlir phei chuan Hnahthial-a chawhmeh to lutuk chu a va ṭha lo ka ti ta rum rum.

Aibawk ah ka awm laiin ar vulh ho nen kan titi ṭhin a. Ar man hi sorkar/society in a man a set a, tih hi min hrilh ṭhin dan a ni a. Keiin arsa man sorkarin a bituk tih hi Maximum Price angah ngai ula, a aia tlawm chuan hralh thei tho ula, Customer Base siam ila, Aizawl leh Serchhip tal supply tum ang u, ka ti ṭhin a. Kan thleng thui lem lo. Silchar ar lakluh khap sak tura ngenna kha BDO ah kan dawng ṭhin a. Ka vulh ve lem loh vangin ka hriatthiam phak loh chin a tam a, Financial Management a MBA chu theory chauh kan hriatna chen a tam bawk piah lamah theory pawhin Mizoram context kan zir ngai lo hrim² nen, ka ṭang na lem lo. Mahse tun thleng hian Aibawk-ah Aibawk block chhunga ar vulh aia Silchar ar a la tlawm zawk tho theih nachhan kha ka la hrethiam thei lo.

Silchar ar chu an naupang a, tih hi argument 1 a ni a. Lehlamah chuan Mizo tho in Silchar ar naupang chu kan lei duh tho si chuan ar naupang deuh, chaw an heh tak taka chawm an hautak hma khan hralh ve ta mai ila, a ṭha tho lo em ni? Mizo kaa tui, ar puitling, thau tawh ang kha a hranpa deuhin a ṭhen azawng vulh ve mai theih awm tak kha a nia. A ti pawh an awm tho ka ring, mi zawng zawng nen kan titi lem lo a.

Champhai hi ka awm rei a. Thlai zawng chuan a tlawm hran bik lo na in a variety a ṭha thung a. Manipur leh Burma buai hma, min supply hneh em em lai phei kha chuan Aizawl aiin thei phei chu kan hmu ṭha zawk a, a tlawm zawk. Covid lai pawhin thei kan tlachham tak tak lo. Treasury ah ka awm lai vel phei kha chuan a thla a thla ka awm ṭhin bawk nen, Aizawl ka haw hi chuan chawhmeh hi ka hawn hnem ṭhin a. 

Bawngsa ka hawn hnem ber ṭumin kg 20 ka hawn a. Ka fridge ah leng hek lo, Treasury staff Vengthara awm ve ho Freezer ah kan dah khal nghek a. A nawm dan a dangdai ve. Bawngsa kha khatih lai khan a ti kg 1 cheng 400 in ka lei a, Vengthar hovin min duhsak bawk a, a ti ṭha min dah sak ṭhin a. Aizawl ah kg 1 cheng 600 a lo ni a, 20 kgs ah chuan kan hlep ṭha phian. 

Bawngsa piah lamah chuan Nghalpui hi ka pu in a duh ṭhin a, a tlawm in a tak zawk a, ka hawn sak ṭhin a; a lawm thei phian a. Nghachik rep hi a man zat chiah ka hre tawh lo na in ka nu nen price kan compare a, a kg-a ka hawn fo ṭhin zinga mi chu a ni ve.

Local thlai leh ran sa man a tlawm thei miah lo hi hriatthiam a harsa ka ti ṭhin a. Market lam aṭanga thlir chuan mihring kan la tlem vang emawni aw, ka ti a. Demand a tam loh chuan Supply kha a ti khaihlak a. A letling zawngin Supply a ṭhat loh miau chuan Demand ngaihna awm lo ve bawk nen. December aṭanga ka rilru luahtu ta chu Demand leh Supply in market price siamrem tir ai chuan Association in kan siam rem a, a tawpah chuan a zuartu in a tuar mai piah lamah a leitu pawhin a tuar phah ta mai mai lawm ni le, ka ti ta deuh.

Kan vengah ar puah sa kg 1 cheng 280 a ka lei theih laiin bazar ah 350 a ni a. Engvangin nge 280 a ka lei theih, home delivery theih na na na, bazar ah ka zuk kal anga 350 + petrol man + ka energy leh hun ka zuk sen kher ang? Arsa ka lei dawn chuan dawr duh bik ka nei ta a. Anni in englai pawha arsa ei reng, kar tina lei duh customer min nei ta mai bawk a. Keini ang tho chhungkaw dang an awm ve nual nen, customer base ṭha tak an nei nghal a, bazar-a ṭhut man an pek a ngai lo bawk a, anni tan pawh a hlawk tho. Market hi supply leh demand in a chin fel theih mai chin a awm a, sorkar a in rawlh na tur chu a lutuk ven na chauh hi ni se Leitu leh Hralhtu tan a ṭha.

Control tu fel taka awmna ah chuan Competition hi thil ṭha a ni a. Kan intihsiak loh chuan fel tumin awmzia a nei lo a, tih ṭhat duhna a awm thei lo bawk. Kan lawmman chu pawisa a ni emaw, hmingṭhat a ni emaw, mahni inthiamna a ni emaw, thil dang a ni emaw, engemaw lawmman awm loh chuan mihringin hma kan sawn lo. Market pawhin intihsiakna engemaw chen tal a awm loh chuan hma a sawn thei lo. Hmasawn lohna market hi a return a tlem lo thei lo a, hlawkna tam ve deuh hlek duh si chuan cost-cutting measures a lo hman loh theih loh a, product duhthusam pha lo, “a quality a qual lo” tih ang chi kan siam chhuah phah a, tu tan mah thil ṭha a ni hran lo. Kurtai siam apianga chini-a pawlh dal ziah ang chi te.. thil ṭha vak a ni lo. Return customer neih pawh a har. Tunge thil ṭha lo lei nawn lei nawn duh bik ang?

Vawksa man hike ka rilrua a thawh nat em em nachhan 1 leh chu a jump sang lutuk kha a ni a. 400 atanga 450 a kai dawrh kha chuan kg 4 vawksa kan leina ṭhin zatin vawi leh khatah kg chanve a hma aiin kan lei tlem thei ta zawk a, pawisa hlutna a tla chak fu. Uṭawk chhuan so an sawi ang deuh khan kan tuar tur rau rau ah thil man hi zuang awk awk lo ṭhin deuh se, kan tuar dam zawk fu dawn si a. 

Hemi relate deuh, Millenium Centre ah pawh kawr man han zawt ila “3000 man a nia, 2500 in ka pe ang che” an tih chuan lawmawm deuh mai a ni. Cheng 500 tlawm hnawk kha chu tam tham deuh a ni. Han chhui chiang lah pek ila, cheng 1200 vela an lak, 2000 pawhin hralh se (chu sawi loh 1500 pawhin hralh se) an hlawk tho tawhna tur te a lo ni leh pek bawk a. Thil man hi a jump sang ṭhin a ni.

Lei duhtu an awm tho a, thawmhnaw phei chu a to loh chuan a ṭha lo emaw an ti tho, kan hralh thei lo, tih hi ka hre tawh bawk a. Mizoram Market hi essential market lehzel pawh luxury market ang deuh thawa kal na chen hi a nei leh zeuh ṭhin a. Thil fascinating tak, zirchian tham a ni.

Vawksa ah bawk chuan let leh ila. Mizoram sorkarin Market Regulation Dan a siam ṭhin a, thlai hnah – antam, anthur, bakhate etc – te thlengin a man a bituk a. 

Pakhatna ah chuan, “Upper limit” tih a ni ṭhin lo deuhin ka hria a. Ni mai se, mahni thlai thar te chu mahni duh zat angin kan chhiar tho a, te ka ti a. Ka thu lo mai bawk si a. Association chakna tak takah phei chuan mi aia sa man cheng 20 a lo hralh tlawm pawh an in hrem bawk nen, Karl Marx te sawisel tur hi chu kan ni vak lo.

Pahnihna ah chuan, Delhi ah West Kidwai Nagar ah kan cheng ṭhin a. INA Market ah vawksa kg1 cheng 90 in a lei theih a, A tui vak lo a, rep hmui a ngai ṭhin a, kan rep peih tho a, pocket money kan ngah vak lo nen, INA vawksa kan lei a, kan rep ṭhin a. Chutih laiin Pigpo ah te, Khubchand ah te chuan vawksa kg 1 hi Rs 200-300 te a lo ni a, an hmui mawm deuh a, an chhum tawp tlak a, an tuihnai zawk a. Vawksa chhum tawp, engmah dang thlak loh, tur atan chuan tlema to deuh hlek kan lei ṭhin. 

Mizoramah vawk kan vulh dan a in ang lo a. A sa man erawh a in ang vek thung a. Vawk sa, a thau bawl deuh ṭhem ṭhum leh ṭhenawmte vawk, an vulh dan leh duat dan kan hriat vek te, a man zat in ang vek hi chu uluk taka vawk vulh tan incentive a nuai bo fu. Tuikuk vawk kan tih ang te, Yorkshire pig te nen an sa a in ang lo leh a, an man erawh a in ang vek tho a. Tual vawk leh Burma vawk pawh a in ang vek tho. Kobe beef leh Wagyu steak market te chu kan la hlat hret.

Tih ṭhat man a awm vak lo. Tih chhiat deuh pawhin kan communist/socialist angreng a, Dan Pui leh Pawl Dan ten min protect vek. Chu bakah duh zat zat lei tur pawh a la awm meuh loh na economy ah chuan engemaw chenah Supply/Demand tih ngawt chuan a la kal theih hmel loh a. Association leh pawl khuahkhirhna hnuai aṭang ni lem lova hmasawn hun erawh chu a nghahhlelhawm.

Pathumna ah chuan, farmer ni ta ila, vawk vulh emaw leilet huan thlai neih emaw, sangha dil nei emaw ten ei zawng ila, sorkar in ka thil thar man min ruat sak tawp chu ka la na viau in ka ring a. Sorkar rate aiin lo hralh sang ila, min hek chiam tu an awm pawh ka ring lem lo a. Moot Point lek lek ve deuh a. Mahse farmer ka ni lem lo a. Sorkar hna ka thawk a, ka hlawh sorkar in min pe a, ka lungawi fu a. Mahse hemi point tak hi he blog rawn chhuahna a ni thung. Sawi tur ka nei tlem a, zirchian ka chak hle thung a, ngaihruat dan leh ngaihdan siam dan ka hre vak rih lo. Research paper awm se chhiar ka chak fu a. A ziaktu ni phei ila zir a nuam ka ti fu ang.

Delhi hi ka lehkha zirna a ni a, hmun danga thil man ka hre tam lo a. Delhi a sabji mandi hrang hranga thlai man inthlau theih em em danah hian sorkar in a man a bituk em em lo emawni aw, tih te ka rilru ah a awm a. Upper limit te (MRP thlengin), safety regulations te, food mileage leh farmer protection te hi chu Rampum huap ang te pawhin news ah a lang fo a, khatiang ni pha lem lo, a man tesep em em hi chu sorkar in a ngaihtuah vek lo em ni aw, ka ti ta deuh. Hrim hrimin thlai kan lei pawhin a kg in kan lei a, Mizorama chawhmeh kharchhawng hovin awm tawk an tih zat an tel tawp a, an hralh pawp ai hi chuan a man to tho tho ah pawh rilru a dam deuh.

Intermediaries tlem theih dan ber hi chawhmeh man tlawm theih dan chu a ni ber, tih hi Common Sense a hriat a ni a. Mahse Sociology ah chuan Common Sense hi paih bo phawt a, zirchian hnuah chauh thu sawi tur, kan ti ṭhin a. Mizoram thlai market ah pawh hian intermediaries an tam chuan a man a to tho na in, a thar tu te ngei aṭang pawhin kharchhawng man nen a danglam chuti teh vak chuang lohna hi a tam tho mai. Common Sense hi a dik vek seng lo.

BDO POV atang hian kan sawi zeuh zeuh ṭhin a. Zinkawng thingpui in paha titi a ni tlangpui a, research emaw hmalak tum em em emaw lam a ni lem lo bawk a. A ril vak lo a, a pipedream deuh a. Mahse kan lo sawi ve fo ṭhin chu Mizoram hi Point of Contact hrang hrangah ṭhen ila, thlai network hi ṭha tak a siam theih a rinawm. District 11 kan nei a, HQ tin hi POC an ni thei a. RD Block 28 a awm a, heng area zel pawh hi POC ah a hman theih chuan Mizoram chhung hi chu kan thlai thar te, kan USP vegetable leh fruits te hi kan in lei sak tawn thei ang a, a nuam ve fu ang, kan ti ṭhin. Sorkar ni lovin private players thawh ni thei phei se duhthusam. Chutiang ti thei khawpa pawisa nei ni ila, a titu nih phei chu chakawm lehzual.

Entirnan Champhai ah hian Pa Uithin te a tam lai chuan a tam a, a tui bawk a, a travel vak thei lo thung a; midangin an lo chah emaw, inthawn bik te a nih loh chuan miin an kharchhawng vak lo ang a. POC to POC ah erawh chuan Aizawl leh Hnahthial te pawhin an ei duh ve tho ka ring a. 

Thingtlang khua kan len kual ṭhin naah maipawl te, mai tai te, hralhna mai awm lem lo an lo awm ṭeuh a, a chang leh min hawn tir a. Aizawl ah POC fel tak awm se, thleng regular thei se chuan Aizawl ah maipawl hang deuh deuh, man man zawkin a awm ve thei mai awm se, kan ti ṭhin.

Tuaithur te hi Hnahthial ah ka hmu ngai lo a, Hnahthial ah POC ṭha tak awm se chuan Champhai lamin a kg in Tuaithur te chu an nei ṭhin a nia, tih ka ngaihtuah ṭhin. Bastenga Pork siam duh thut takin tiin Aizawl aṭanga chawhmeh bazar a ṭul leh ṭhin.

Champhai ah thei leh ser, local produce sawi tham a awm lo a. Sailam leh Chamring ah te chuan serthlum thlum tui tak tak an lo thar thung a. Champhai POC ah POC dang aṭanga sertawk, sermam, serthlum te an thlen theih mai chuan Mizoram hmun danga thei thar te an va hlu lehzual in a eitu turte an va lawmpuiawm dawn tak. 

Ka ngaihtuah hi a sang vak lem lo a, Mizoram chhung mamawh – mahni tharchhuah tihralna leh Mizorama mi vek man tlawm deuh zawka chhim ve theih dan – hi ka ngaihtuah a ni rih mai a. Ka hre tam vak lo. Sawi tawh ang khan a la castles in the air deuh a, kan hisap nasa thei em a, thawh theih tak tak a tlem em em si laiin ka mention ve mai mai.

A thui tawh mah mah. Disclaimer ziak ila, tawp rih teh ang. Naute thar kan nei a, ka nu in naute pian lawm nan vawksa kg a lei aiin vawk pum a hauh pop mai a, engzat man tak ni ang maw LOL.

Disclaimer: Sapṭawngin i ziak kher a, jump tih aiah zuang a tih theih tho a, tih ang kha ka hre sa tho e, thank yew! Ka ṭawng dan pangai ania, ka blog ania, a context bak grammar lam ka uluk vak hran lo. Chhiar ring phei ila chuan Mizo Aizawl Elite accent in ka chhiar ang. Calome. Tih loh ah chuan in discuss peih chuan ka discuss peih. Sociology ka zir lohna a rei tawh a, Sociological Theories phei chu hna ka hmuh kum, 2013 aṭangin ka chhiar leh ta lo. In refresh ṭhata Economic Sociology lama PhD Thesis tur khawpa zirchian ka chak ta riau. Theih tak maw!